W pracy biegłego informatyka śledczego wybór odpowiednich narzędzi analizy danych cyfrowych ma kluczowe znaczenie dla jakości, kompletności i wartości procesowej sporządzanej opinii. Jednym z najczęściej spotykanych nieporozumień w praktyce organów ścigania jest porównywanie profesjonalnych narzędzi śledczych (np. Cellebrite Inseyets) z metodami ogólnodostępnymi, takimi jak ADB backup. Choć obie techniki służą do pozyskiwania danych z urządzeń mobilnych, ich możliwości i skutki prawne są diametralnie różne.

Co to jest ADB backup?

ADB backup to funkcja dostępna w Android Debug Bridge (ADB), która pozwala użytkownikowi wykonać logiczną kopię zapasową danych z urządzenia z systemem Android. Choć może być przydatna w codziennym użytku technicznym, w kontekście postępowania karnego ADB backup ma istotne ograniczenia:

Nie umożliwia odzyskiwania danych usuniętych,
Pomija dane z wielu aplikacji (szczególnie szyfrowanych),
Nie obejmuje danych systemowych, logów ani metadanych,
Nie generuje dokumentacji technicznej ani sum kontrolnych potwierdzających integralność danych,
W nowszych wersjach Androida (od 12) jego funkcjonalność jest ograniczona niemal do zera.

Co oferuje Cellebrite Inseyets?

Cellebrite Inseyets to zaawansowane narzędzie wykorzystywane przez służby śledcze, policję oraz laboratoria kryminalistyczne na całym świecie. Umożliwia ono:

Ekstrakcję danych w trybie logicznym, plikowym i fizycznym,
Odzyskiwanie części danych usuniętych — w zakresie zależnym od modelu urządzenia, wersji systemu i szyfrowania (wiadomości, czaty, multimedia),
Analizę danych z aplikacji szyfrowanych (np. WhatsApp, Telegram; w przypadku Signala zakres bywa mocno ograniczony silnym szyfrowaniem lokalnym),
Automatyczne generowanie raportów z pełną strukturą zdarzeń (timeline, lokalizacja, kontakty),
Utrzymanie integralności danych (hashowanie SHA-256/MD5),
Pracę zgodną z wymaganiami dowodowymi oraz metodyką testowaną m.in. w programie NIST CFTT i wytycznych ENFSI.

Różnice, które wpływają na wartość procesową

W postępowaniach karnych każda opinia biegłego jest dokumentem o potencjalnie wysokiej wadze dowodowej. Zastosowanie metody uproszczonej (ADB backup) może skutkować:

Pominięciem istotnych informacji,
Brakiem możliwości wykazania integralności danych,
Ryzykiem zakwestionowania opinii przez sąd,
Koniecznością powołania kolejnego biegłego lub ponownego badania materiału dowodowego.

Z kolei opinia sporządzona przy użyciu narzędzi takich jak Cellebrite jest kompletna, transparentna i technicznie odtwarzalna, co przekłada się na efektywność całego postępowania i ograniczenie konieczności jego przedłużania lub uzupełniania.

Różnice cenowe – wynik technologii, nie polityki

Wielu zamawiających ekspertyzy zastanawia się nad różnicą w kosztach pomiędzy opiniami wykonywanymi za pomocą narzędzi darmowych, a tymi, które bazują na licencjonowanych rozwiązaniach takich jak Cellebrite. Różnica ta nie wynika z kosztów operacyjnych, ale z:

Zakresu pozyskiwanych danych,
Możliwości odzyskiwania informacji usuniętych,
Integracji z narzędziami raportowania i hashowania,
Spełniania standardów śledczych i sądowych.

Warto podkreślić, że choć koszt jednostkowy opinii z wykorzystaniem Cellebrite jest wyższy, to z perspektywy ekonomiki postępowania karnego jest to rozwiązanie efektywne:

eliminuje ryzyko powoływania kolejnych biegłych,
pozwala organom procesowym szybciej dotrzeć do kluczowych dowodów,
ogranicza nakład pracy śledczych dzięki raportom gotowym do interpretacji.

Standardy, których warto przestrzegać

W firmie FireNet wszystkie ekspertyzy sporządzane są zgodnie z aktualnymi wytycznymi w zakresie Digital Forensics, z wykorzystaniem licencjonowanych, audytowalnych narzędzi. Nasze podejście zapewnia nie tylko skuteczność pozyskiwania danych, ale przede wszystkim – wysoką wartość dowodową i odporność opinii na podważenie.

Warto zaznaczyć, że zakres i rodzaj możliwej ekstrakcji (logiczna, plikowa, fizyczna) zależą od modelu urządzenia, wersji systemu i zastosowanego szyfrowania — w nowszych telefonach z szyfrowaniem plikowym (File-Based Encryption) pełna ekstrakcja fizyczna i odzysk danych usuniętych bywają niemożliwe bez dedykowanych metod. Wykonanie kompletnej kopii na miejscu może pozwolić na wcześniejszy zwrot urządzenia, jednak decyzja o zwrocie dowodu należy zawsze do organu procesowego.

Jeśli jako prokurator, funkcjonariusz Policji lub inny podmiot procesowy rozważasz zlecenie ekspertyzy, zachęcamy do kontaktu. Chętnie przedstawimy dokumentację przykładowych analiz oraz pomożemy dobrać metodę odpowiednią do rodzaju urządzenia i charakteru sprawy.