Współczesne instytucje finansowe działają w środowisku stale rosnącego ryzyka cyberataków. W odpowiedzi na to wyzwanie banki wdrażają szereg zaawansowanych technologii i metod detekcji, które mają na celu ochronę środków i danych klientów. Od systemów wykrywających anomalie po sztuczną inteligencję – współczesna bankowość to również zaawansowana cyberochrona.
Poniżej przedstawiamy najważniejsze technologie i narzędzia, którymi powinien dysponować nowoczesny bank, aby skutecznie przeciwdziałać oszustwom finansowym.
1. Systemy detekcji anomalii (Anomaly Detection Engines)
Banki analizują wzorce zachowań klientów, m.in.:
- lokalizacje logowań,
- godziny aktywności,
- typowe urządzenia i przeglądarki,
- schematy transakcji.
W przypadku wykrycia nietypowej aktywności (np. logowanie z Rosji, przelew na nieznane konto tuż po zmianie urządzenia), systemy generują alerty lub automatycznie blokują operacje.
Popularne rozwiązania stosowane w systemach bankowych:
- SAS Fraud Management
- Actimize (NICE)
- FICO Falcon Fraud Manager
- Feedzai
2. Uczenie maszynowe i sztuczna inteligencja (AI/ML)
Systemy te uczą się indywidualnych wzorców klienta (tzw. behavioral biometrics), co pozwala na:
- wykrywanie „oszustwa w czasie rzeczywistym”,
- odróżnienie klienta od osoby podszywającej się pod niego,
- analizę nietypowych sekwencji działań (np. szybka zmiana urządzenia i transfer środków).
Przykład: AI może zauważyć, że klient zawsze loguje się z Warszawy, a nagle ktoś loguje się z Moskwy i dodaje nowe urządzenie – to sygnał do natychmiastowego działania.
3. Silne uwierzytelnienie i zarządzanie dostępem (SCA & IAM)
Zgodnie z dyrektywą PSD2, banki muszą stosować Silne Uwierzytelnienie Klienta (SCA), czyli:
- coś, co klient zna (hasło),
- coś, co posiada (np. telefon),
- coś, czym jest (biometria).
Dodatkowo systemy IAM (Identity & Access Management) kontrolują, kto i jak ma dostęp do zasobów bankowych – również wewnątrz instytucji.
4. Geolokalizacja i geofencing
Wiele banków stosuje geofencing, czyli mechanizm, który porównuje lokalizację klienta z miejscem logowania i transakcji. Gdy lokalizacje się nie pokrywają lub pojawia się niespodziewane logowanie z innego kraju, operacja może zostać:
- oznaczona jako podejrzana,
- odrzucona,
- objęta dodatkowymi krokami weryfikacyjnymi.
Geofencing nie jest obowiązkowy z mocy prawa, ale jego stosowanie wynika z obowiązku stosowania odpowiednich środków bezpieczeństwa – co w praktyce może oznaczać konieczność jego wdrożenia, szczególnie w bankowości.
5. Device Fingerprinting – identyfikacja urządzeń
Systemy rozpoznają:
- model telefonu,
- system operacyjny,
- wersję przeglądarki,
- rozdzielczość ekranu,
- unikalne cechy urządzenia.
Dzięki temu, jeśli klient zazwyczaj korzysta z iPhone’a 13 w Polsce, a nagle następuje logowanie z Xiaomi Redmi w Rosji, system powinien natychmiast zareagować.
6. SIEM i SOC – monitoring w czasie rzeczywistym
Systemy SIEM (Security Information and Event Management) oraz zespoły SOC (Security Operations Center) analizują w czasie rzeczywistym ogromne ilości danych logów, alarmów i alertów z różnych źródeł:
- logowania do konta,
- transakcje,
- zdarzenia z aplikacji mobilnej.
Pozwala to na szybkie wykrycie i analizę potencjalnych incydentów bezpieczeństwa.
Przykładowe rozwiązania:
Przykładowe rozwiązania:
- IBM QRadar
- Splunk
- ArcSight (Micro Focus)
- Microsoft Sentinel
7. Weryfikacja głosowa i analiza mowy (Voice Biometrics)
Nowoczesne infolinie bankowe korzystają z:
- identyfikacji klienta na podstawie głosu,
- analizy emocji i fraz ostrzegawczych (np. „zgubiłem dane”, „przejęto konto”).
To pomaga w szybszym wykrywaniu prób podszywania się przez oszustów.
8. Scentralizowana historia ryzykownych działań
Systemy bankowe tworzą indywidualne profile ryzyka klienta i transakcji, które obejmują:
- częstotliwość zmian urządzeń,
- historię odrzuconych prób logowania,
- występowanie na listach zagrożeń (np. IP z list RBL).
9. Współpraca międzybankowa i z organami ścigania
Współczesne banki korzystają z:
- platform wymiany informacji o zagrożeniach (np. CERT, FS-ISAC),
- automatycznych systemów wykrywania zbieżności ataków,
- wewnętrznych baz danych o zidentyfikowanych wzorcach fraudów.
Podsumowanie: technologia to nie wszystko
Choć banki dysponują niezwykle zaawansowanymi narzędziami, ich skuteczność zależy od:
- właściwego wdrożenia,
- ciągłego monitorowania,
- i przede wszystkim chęci faktycznej ochrony klienta, a nie wyłącznie formalnego spełniania wymagań regulatora.
W przypadkach, gdy klient mimo sygnałów oszustwa zostaje bez pomocy, nie zawodzi technologia – zawodzi proces i podejście instytucji.
(autor: mgr inż. Waldemar Chodasiewicz)
Kwiecień 2025